Bảo tồn di sản
Phương án phục dựng và bảo tồn di sản văn hóa của người Dao bản Suối Tút được xây dựng trên quan điểm lấy cộng đồng làm chủ thể trung tâm, trong đó Nhà nước giữ vai trò định hướng, hỗ trợ và tạo điều kiện. Hoạt động bảo tồn phải xuất phát từ nhu cầu thực tiễn, đảm bảo tính tự nguyện và tôn trọng giá trị nguyên gốc của di sản, đồng thời hướng tới “bảo tồn sống”, tức là duy trì di sản trong đời sống hằng ngày, gắn với sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng và phát triển kinh tế – xã hội địa phương. Việc thực hiện tuân thủ các nguyên tắc như giữ gìn tính chân xác của di sản, kết hợp hài hòa giữa bảo tồn và phát huy, tránh thương mại hóa hoặc sân khấu hóa quá mức, đảm bảo sự kế thừa giữa các thế hệ và gắn với mục tiêu phát triển bền vững.
Nội dung phục dựng tập trung vào hai nhóm chính là nghi lễ – lễ hội và nghệ thuật trình diễn dân gian. Các nghi lễ tiêu biểu như lễ cấp sắc, lễ cầu mùa, lễ cúng rừng được phục dựng theo đúng trình tự truyền thống dưới sự hướng dẫn của nghệ nhân, đảm bảo tính chuẩn xác và được duy trì thường xuyên trong cộng đồng. Song song đó, các làn điệu dân ca, điệu múa truyền thống được sưu tầm, khôi phục và truyền dạy thông qua các lớp học, câu lạc bộ, đồng thời khuyến khích đưa vào sinh hoạt văn hóa và các sự kiện giao lưu.
Mục tiêu tổng quát của phương án là bảo tồn, phục dựng và phát huy bền vững các giá trị di sản văn hóa tiêu biểu của người Dao, qua đó góp phần giữ gìn bản sắc văn hóa, nâng cao đời sống tinh thần cộng đồng và thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội, đặc biệt là du lịch văn hóa. Cụ thể, phương án tập trung vào việc kiểm kê, tư liệu hóa đầy đủ các loại hình di sản; phục dựng có chọn lọc các nghi lễ, lễ hội có nguy cơ mai một; đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ nghệ nhân; nâng cao nhận thức của cộng đồng, nhất là thế hệ trẻ; đồng thời xây dựng mô hình bảo tồn gắn với phát triển du lịch cộng đồng phù hợp.
Không gian văn hóa và môi trường thực hành di sản cũng được bảo vệ thông qua việc giữ gìn các địa điểm truyền thống như rừng thiêng, bãi lễ, nhà sinh hoạt cộng đồng, gắn với bảo vệ môi trường sinh thái và phát huy vai trò quản lý của cộng đồng. Đồng thời, giá trị di sản được khai thác hợp lý để phát triển du lịch cộng đồng, xây dựng các sản phẩm du lịch văn hóa đặc trưng, tổ chức hoạt động trải nghiệm cho du khách, kết hợp đào tạo kỹ năng du lịch cho người dân và đảm bảo lợi ích kinh tế được tái đầu tư cho công tác bảo tồn, hướng tới phát triển bền vững.
